Sunulan MADDE 12:
2709 sayılı Kanunun 119 uncu maddesi
başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve kenar başlıkları metinden çıkarılmıştır.
başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve kenar başlıkları metinden çıkarılmıştır.
“III. Olağanüstü hal yönetimi
MADDE 119:
Cumhurbaşkanı;
savaş, savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi,
seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir
kalkışma,
ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet
hareketlerinin yaygınlaşması,
anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması,
şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması,
tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde
yurdun tamamında veya bir bölgesinde,
süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir.
Olağanüstü hal ilanı kararı verildiği gün Resmî Gazetede yayımlanır
ve
aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur.
Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise derhal toplantıya çağırılır;
Meclis gerekli gördüğü takdirde olağanüstü halin süresini kısaltabilir,
uzatabilir veya olağanüstü hali kaldırabilir.
Cumhurbaşkanının talebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi her defasında
dört ayı geçmemek üzere
süreyi uzatabilir.
Savaş hallerinde bu dört aylık süre aranmaz.
Olağanüstü hallerde vatandaşlar için getirilecek
para, mal
ve
çalışma yükümlülükleri ile 15 inci maddedeki ilkeler doğrultusunda
temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı
veya
geçici olarak durdurulacağı,
hangi hükümlerin uygulanacağı ve işlemlerin nasıl yürütüleceği
kanunla düzenlenir.
Olağanüstü hallerde Cumhurbaşkanı,
olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda,
104 üncü maddenin
on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde belirtilen
sınırlamalara tabi olmaksızın
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir.
Kanun hükmündeki bu kararnameler Resmî Gazetede yayımlanır,
aynı gün Meclis onayına sunulur.
Savaş ve mücbir (zorlayıcı) sebeplerle
Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplanamaması hâli hariç olmak üzere;
olağanüstü hal sırasında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
üç ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür
ve
karara bağlanır.
Aksi halde olağanüstü hallerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kendiliğinden yürürlükten kalkar.”
OHAL 'LE KANUNLARI DEĞİŞTİRME YETKİSİ
Madde 12.
Ohal Yetkisi
OHAL ,tümüyle ve yalnızca cumhurbaşkanına aittir.
Olağan üstü yönetim usüllerinden biri "sıkı yönetim" dir.
Bir diğeri ise "kısmi ve genel seferberlik" halidir.
Tasarı bu olağanüstü yönetim usüllerini tümüyle ortadan kaldırmıştır.
Sıkı yönetim sözcüğü anayasadan temizlenmiştir.
Böylece olağanüstü yönetimlerde ordunun (TSK)
yetkilendirildiği modeller olarak sıkı yönetim ve seferberlik ortadan kaldırılmıştır.
Anayasanın 122. maddesi ilga (varlığını ortadan kaldırmak) edilmiştir.
Teklifte ,tüm yetki olağanüstü hal adı verilen sistemle cumhurbaşkanına bırakılmıştır.
Cumhurbaşkanı OHAL kapsamında kararname çıkaracaktır.
OHAL ilanıyla cumhurbaşkanı "olağanüstü hal'in gerekli kıldığı konularda
104.maddenin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde belirtilen sınırlamalara tabi olmaksızın cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkartabilecektir."
Bunun anlamı şudur.
"Anayasada münhasıran (Özel olarak , özellikle)
kanunla düzenlenmesi ön görülen konularda cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz."
denilmiş ise de bu amir hüküm (yürürlükte,uygulanması zorunlu olan hüküm)
OHAL ilanından itibaren geçerli olmayacaktır.
Doğuracağı sonuçlara bir örnekle değinelim:
Merkezi devlet kuruluşlarının ,bütün bakanlıkların ve taşra teşkilatlarının
cumhurbaşkanlığı OHAL kararnamesi ile.
kuruluş ,yetki ve görevleri belirlenebilir.
Oysa bu konu Anayasaya göre ancak kanunla düzenlenebilmektedir.
Cumhurbaşkanı OHAL kararnamesiyle ,bazı illeri birleştirip
bölgesel yönetimler kurabilir,
yenileri ihdas edebilir .(Kurmak)
Valilerin seçimle gelmesini düzenleyebilir ...vb.
Bu düzenlemeyle OHAL şartlarında cumhurbaşkanı karanamesiyle
sınırsız şekilde kanun değişikliği yapma yetkisi veriliyor.
_
Şimdi metinlerde geçen maddelere göz atalım.
Önce sunulanın 12 . maddenin değiştirilmek istenen 119 ve belirtilen 104. maddeleriyle bahiste geçen
15. maddeye bakalım.
Sonra da açıklama yazısında geçen 122. maddeyi okuyacağım.
Önce sunulanın 12 . maddenin değiştirilmek istenen 119 ve belirtilen 104. maddeleriyle bahiste geçen
15. maddeye bakalım.
Sonra da açıklama yazısında geçen 122. maddeyi okuyacağım.
_
Mevcut Madde 119.
III. Olağan üstü Yönetim Usülleri
A. Olağanüstü Haller
1. Tabii afet ve ağır ekonomik bunalım sebebiyle olağanüstü hal ilanı
Tabii afet ,tehlikeli salgın hastalıklar ve ya ağır ekonomik bunalım hallerinde ,
cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu ,yurdun bir ve ya birden fazla bölgesinde
ve ya bütününde
süresi altı ayı geçmemek üzere
olağan üstü hal ilan edebilir.
cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan bakanlar kurulu ,yurdun bir ve ya birden fazla bölgesinde
ve ya bütününde
süresi altı ayı geçmemek üzere
olağan üstü hal ilan edebilir.
(Mevcut Madde 104 .
Görev ve yetkileri
Cumhurbaşkanı devletin başıdır.
Bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birliğini temsil eder ;
Anayasanın uygulanmasını ,Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetir.
Bu amaçla Anayasanın ilgili maddesinde gösterilen şartlara uyarak yapacağı
görev ve kullanacağı yetkiler şunlardır.
a) Yasama ile ilgili olanlar:
gerekli gördüğü taktirde yasama yılının ilk günü TBMM 'inde açılış konuşmasını yapmak ,
TBMM'yi gerektiğinde toplantıya çağırmak ,
Kanunları yayımlamak ,
Kanunları tekrar görüşmek üzere TBMM'ye geri göndermek ,
Anayasa değişikliğine ilişkin kanunları gerekli gördüğü taktirde halk oyuna sunmak ,
Kanunların , kanun hükmündeki kararnamelerin ,
TBMM iç tüzüğünün ,
Tümünün ve ya belirli hükümlerinin Anayasa şekli ve ya esas bakımından aykırı oldukları gerekçesi ile
Anayasa mahkemesinde iptal davası açmak ,
TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek ,
b) Yürütme alanına ilişkin olanlar :
Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek ,
Gerekli gördüğü hallerde Bakanlar kuruluna başkanlık etmek ve ya bakanlar kurulunu
başkanlığı altında toplantıya çağırmak ,
Yabancı devletlere
Türk devletinin temsilcilerini göndermek ,
Türkiye Cumhuriyeti'ne gönderilecek yabancı temsilcileri kabul etmek ,
Milletler arası andlaşmaları onaylamak ve yayımlamak ,
TBMM adına TSK başkomutanlığını temsil etmek ,
Genelkurmay başkanını atamak ,
MGK'nu toplantıya çağırmak ,
MGK'na başkanlık etmek ,
Başkanlığında kurulan bakanlar kurulu kararıyla sıkı yönetim ve olağanüstü hal ilan etmek
ve kanun hükmünde kararname çıkarmak ,
Kararnameleri imzalamak ,
Sürekli hastalık ,sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin cezalarını hafifletmek ve kaldırmak ,
Devlet denetleme kurulu üyelerini ve başkanını atamak ,
Devlet denetleme kuruluna inceleme araştırma ve denetleme yaptırmak ,
Yüksek öğretim kurulu üyelerini seçmek ,
Üniversite rektörlerini seçmek ,
c)Yargı ile ilgili olanlar :
Anayasa mahkemesi üyelerini ,
Anayasa mahkemesi üyelerini ,
Danıştay üyelerinin dörtte birini ,yargıtay Cumhuriyet baş savcısı ve
Yargıtay Cumhuriyet başsavcı vekillerini ,
askeri yargıtay üyelerini ,askeri yüksek idare mahkemesi üyelerini ,
hakimler ve savcılar yüksek kurulu üyelerini seçmek .
Cumhurbaşkanı ayrıca anayasada ve kanunlarda verilen seçme ve atama görevleri ile diğer görevleri yerine getirir ve yetkileri kullanır.
Mevcut Madde 15.
Savaş ,seferberlik ,sıkı yönetim ve ya olağan üstü hallerde ,
milletler arası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla ,
durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması
kısmen ve ya tamamen durdurulabilir
ve ya
bunlar için anayasada ön görülen
güvencelere aykırı tedbirler alınabilir.
Mevcut madde 122.
Sıkıyönetim Seferberlik Ve Savaş Hali
Anayasanın tanıdığı hür demokrasi düzenini ve ya
temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelen ve olağan üstü hal ilanını gerektiren hallerden daha vahim şiddet hareketlerinin yaygınlaşması
ve ya savaş hali ,
savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi ,
ayaklanma olması ve ya
Vatan ve ya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir
kalkışmanın ve ya
Ülkenin ve Milletin Bölünmezliğini İçten ve ya Dıştan tehlikeye düşüren
şiddet hareketlerinin yaygınlaşması sebebiyle ,
cumhurbaşkanı başkanlığında toplana bakanlar kurulu ,
milli güvenlik kurulunun da görüşünü aldıktan sonra ,süresi altı ayı aşmamak
üzere
yurdun bir ve ya birde fazla bölgesinde ve ya bütününde sıkı yönetim
ilan edebilir.
Bu karar ,derhal resmi gazetede yayımlanır ve aynı gün
TBMM onayına sunulur.
TBMM toplantı halinde değilse hemen toplantıya çağırılır.
TBMM gerekli gördüğü taktirde sıkı yönetim süresini kısaltabilir ,
uzatabilir ve ya sıkı yönetimi kaldırabilir.
Sıkı yönetim süresinde cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan
bakanlar kurulu sıkı yönetim halinin gerekli kıldığı konularda
kanun hükmünde kararname çıkarabilir.
Bu kararnameler Resmi gazetede yayımlanır ve aynı gün
TBMM'nin onayına sunulur.
Bunların meclisce onaylanmasına ilişkin süre ve usul iç tüzükte belirlenir.
Sıkı yönetimin her defasında dört ayı aşmamak üzere uzatılması ,
TBMM kararına bağlıdır.
Savaş hallerinde bu dört aylık süre aranmaz.
Sıkı yönetim ,seferberlik ve savaş hallerinde hangi hükümlerin uygulanacağı
ve işlemlerin nasıl yürütüleceği ,
idare ile olan ilişkileri ,
hürriyetin nasıl kısıtlanacağı ,
ve ya durdurulacağı ve savaş ve ya savaşı gerektirecek
bir durumun baş göstermesi halinde
vatandaşlar için getirilecek yükümlülükler kanunla düzenlenir.
Sıkı yönetim komutanları Genelkurmay başkanlığına bağlı olarak görev yaparlar.
_
Seçilecek yetkili ebedi olmadığı için tehlikeli.
Bu gün için değil belki ama yarının bilinmeyen şahsiyetlerine bu yetkilerin verilecek olması (Vekillik edecek kişi,18 yaşındaki genç kişi...vs) çok riskli.
Umarım ve dilerim kimliği belirsiz kişilerce hatta bir takım terör destekçisi ülkelerin dayatması ile yetkiler ele geçirilmez.
Gelecek nesiller için kötü bir miras olur.
_
Sunulan MADDE 13:
2709 sayılı Kanunun 142 nci maddesine
aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulamaz.
Ancak savaş halinde,
asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askeri mahkemeler kurulabilir.”
ASKERİ YARGININ KALDIRILMASI
Madde 13.
Askeri Yargının Kaldırılması
Teklifte askeri yargıtay ,
Askeri Yüksek idare mahkemesi ,
genelkurmay askeri mahkemesi ,
kara ,deniz ,hava kuvvetleri komutanlıkları ile
jandarma genel komutanlığı nezdinde (yanında ,gözetiminde)
kurulu bütün askeri mahkemeler kapatılıyor.
Askeri mahkemeler neden yok ediliyor ?
Savaş halinde kurmak zorunda kalacağın mahkemeleri neden kapatıyorsun?
Askeri yargılama ve teşkilat tecrübesi neden çöpe atılıyor.
Askeri mahkemeleri kaldırmanın açık edilmeyen biricik gerekçesi vardır.
Asker karşıtlığı ve askerden duyulan korku ...
GATA'ya yapılan da buydu .
Askeri sağlık hizmetlerinde yapılan tahribat (yıkıp bozma,zarar verme),
askeri yargılama alanında da devam ediyor.
Oysa askeri yargıya büyük ihtiyaç duyacağımız günlerdeyiz.
TSK'nın bu yetkisini elinden alıp onu güçsüz ve disiplini tahrip edilmiş
bir güç haline sokmak hatadır.
Askeri mahkemeler gereklidir.
Mevcut Madde 142.
Mahkemelerin Kuruluşu
Mahkemelerin kuruluşu ,görev ve yetkileri işleyişi ve yargılama usuller kanunla düzenlenir.
_
142 'de askeri yargıdan bahsetmiyor.
Askeri Yargı 145. madde.
_
Mevcut Madde 145.
Askeri Yargı
Askeri Yargı ,
askeri mahkemeler ve ya disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür.
Bu mahkemeler asker kişilerin ;
askeri olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhinde ve ya
askeri mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak
işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler.
Askeri mahkemeler ,asker olmayan kişilerin
özel kanunda belirtilen askeri suçları ile kanunda gösterilen görevlerini ifa ettikleri
(yerine getirmek,yapmak)
sırada ve ya kanunda gösterilen askeri mahallerde askerlere karşı işledikleri suçlara da bakmakla görevlidirler.
Askeri mahkemelerin savaş ve ya sıkı yönetim hallerinde hangi suçlar
ve hangi kişiler bakımından yetkili oldukları ;
kuruluşları ve gerektiğinde bu mahkemelerde adli yargı, hakim ve savcıların
görevlendirilmeleri kanunla düzenlenir.
Askeri yargı organlarının kuruluşu ,
işleyişi ,
askeri hakimlerin özlük işleri ,
askeri savcılık görevlerini yapan askeri hakimlerin mahkemesinde görevli bulundukları komutanlık
ile ilişkileri ,
mahkemelerin bağımsızlığı ,
hakimlik teminatı ,
askerlik hizmetinin gereklerine göre kanunla düzenlenir.
Kanun ayrıca askeri mahkemelerin
yargı hizmeti dışındaki
askeri hizmetler yönünden askeri hizmetlerin gereklerine göre
teşkilatında
görevli bulundukları komutanlık ile olan ilişkilerini de gösterir.
Sunulan MADDE 14:
2709 sayılı Kanunun 159’uncu maddesinin
başlığı ile birinci ve dokuzuncu fıkralarında yer alan “Yüksek” ibareleri madde metninden çıkarılmış;
iki, üç, dört ve beşinci fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş; altıncı fıkrasında yer alan “asıl” ibaresi madde metninden çıkarılmış;
dokuzuncu fıkrasında yer alan “kanun, tüzük, yönetmeliklere ve genelgelere” ibaresi “kanun ve diğer mevzuata” şeklinde değiştirilmiştir.
“Hâkimler ve Savcılar Kurulu on üç üyeden oluşur;
iki daire halinde çalışır.
Kurulun Başkanı Adalet Bakanıdır.
Adalet Bakanlığı Müsteşarı Kurulun tabiî üyesidir.
Kurulun, üç üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı
gerektiren nitelikleri yitirmemiş adlî yargı hâkim ve savcıları arasından,
bir üyesi birinci sınıf olup,
birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş idarî yargı hâkim ve savcıları arasından
Cumhurbaşkanınca; üç üyesi
Yargıtay üyeleri,
bir üyesi Danıştay üyeleri,
üç üyesi nitelikleri kanunda belirtilen yüksek öğretim kurumlarının hukuk dallarında görev yapan öğretim üyeleri ile
avukatlar arasından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.
Öğretim üyeleri ile avukatlar arasından seçilen üyelerden, en az birinin öğretim üyesi
ve
en az birinin de avukat olması zorunludur.
Kurulun Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilecek üyeliklerine ilişkin başvurular,
Meclis Başkanlığına yapılır.
Başkanlık, başvuruları Anayasa ve Adalet Komisyonları Üyelerinden Kurulu Karma Komisyona gönderir.
Komisyon her bir üyelik için üç adayı, üye tam sayısının üçte iki
çoğunluğuyla belirler.
Birinci oylamada aday belirleme işleminin sonuçlandırılamaması halinde
ikinci oylamada üye tam sayısının beşte üç çoğunluğu aranır.
Bu oylamada da aday belirlenemediği takdirde,
her bir üyelik için en çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulü ile
aday belirleme işlemi tamamlanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Komisyon tarafından belirlenen adaylar arasından, her bir üye için ayrı ayrı gizli oyla seçim yapar.
Birinci oylamada üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu;
bu oylamada seçimin sonuçlandırılamaması halinde,
ikinci oylamada üye tam sayısının beşte üç çoğunluğu aranır.
İkinci oylamada da üye seçilemediği takdirde
en çok oyu alan iki aday arasında ad çekme usulü ile üye seçimi tamamlanır.
Üyeler dört yıl için seçilir.
Süresi biten üyeler bir kez daha seçilebilir.
Kurul üyeliği seçimi, üyelerin görev süresinin dolmasından önceki otuz gün içinde yapılır.
Seçilen üyelerin görev süreleri dolmadan Kurul üyeliğinin boşalması durumunda, boşalmayı takip eden otuz gün içinde,
yeni üyelerin seçimi yapılır.”
HSK'DA TAM KONTROL
Madde 14.
HSYK'nın Yapısı
Hakimler ve savcılar kurulu , şu anda 22 kişiden oluşmaktadır.
Bu sayı teklifle 12 'ye düşürüldü ve sonra anayasa komisyonunca 13'e çıkarıldı.
Kurulun başkanı adalet bakanı olacak.
Ancak bu kez söz konusu bakan "siyasal bakan" değil
cumhurbaşkanınca atanmış kişidir.
Yine cumhurbaşkanınca atanan müsteşar da kurulun üyesi olarak görevlendirilecek.
Geriye kalan 7 üyeyi TBMM ,
4 üyeyi cumhurbaşkanı seçecek böylece
HSYK 'da cumhurbaşkanı 6, TBMM 7 üyeli bir ağırlığa sahip olacaktır.
TBMM'den gelecek üyelerin seçiminde muhtemelen meclisin en büyük partisinin aynı zamanda cumhurbaşkanının mensubu olduğu parti olacağından ,
adalet yönetiminin doğrudan cumhurbaşbakanının
belirleyiciliğine bırakıldığı açıktır.
Mevcut Madde 159.
III. Hakimler Ve Savcılar Yüksek Kurulu
Hakimler ve savcılar yüksek kurulu ,mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esaslarına göre kurulur
ve
görev yapar.
Kurulun başkanı adalet bakanıdır.
Adalet bakanlığı müsteşarı kurulun tabii üyesidir.
Kurulun üç asil ve üç yedek üyesi
danıştay genel kurulunun kendi üyeleri arasından ,
her üyelik için gösterecekleri üçer aday içinden cumhurbaşkanınca ,
4 yıl için seçilir.
Süresi biten üyeler yeniden seçilebilir.
Kurul seçimle gelen asıl üyeleri arasından bir başkan vekili seçer.
Hakimler ve savcılar yüksek kurulu ;
adli ve idari yargı hakim ve savcılarını mesleğe kabul etme ,
atama ve nakletme,geçici yetki verme ,
yükselme ve birinci sınıfa ayırma ,kadro dağıtma ,
meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme ,
disiplin cezası verme,görevden uzaklaştırma işlemlerini yapar.
Adalet bakanlığının bir mahkemenin ve ya bir hakimin veya
savcının kadrosunun kaldırılması ve ya bir mahkemenin
yargı çevresinin değiştirilmesi konusundaki
tekliflerini karara bağlar.
Ayrıca anayasa ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirir.
Kurul kararına karşı yargı mercilerine başvuramaz.
Kurulun görevlerini yerine getirmesi ,seçim ve çalışma usulleriyle
itirazların kurul bünyesinde incelenmesi esasları kanunla düzenlenir.
Adalet bakanlığının merkez kuruluşunda geçici ve ya sürekli olarak
çalıştırılacak hakim ve savcıların
muvafakatlerini (razı olma,uygun bulma,olur deme)
alarak atama yetkisi Adalet bakanına aittir.
Adalet bakanı Hakimler ve savcılar yüksek kurulunun ilk toplantısında
onaya sunulmak üzere ,gecikmesinde sakınca bulunan hallerde
hizmetin aksamaması için hakim ve savcıları geçici yetki ile görevlendirebilir.
Sunulan MADDE 15:
2709 sayılı Kanunun 161 inci maddesi
başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;
başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;
“A. Bütçe ve kesin hesap
MADDE 161:
Kamu idarelerinin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki
kamu tüzel kişilerinin harcamaları
yıllık bütçelerle yapılır.
Malî yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması,
uygulanması ve kontrolü ile
yatırımlar
veya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için
özel süre ve usuller kanunla düzenlenir.
Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz. Cumhurbaşkanı
bütçe kanun teklifini,
malî yılbaşından en az yetmişbeş gün önce,
Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.
Bütçe teklifi Bütçe Komisyonunda görüşülür.
Komisyonun ellibeş gün içinde kabul edeceği metin
Genel Kurulda görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır.
Bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde,
geçici bütçe kanunu çıkarılır.
Geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması durumunda,
yeni bütçe kanunu kabul edilinceye kadar
bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri,
Genel Kurulda kamu idare bütçeleri hakkında düşüncelerini
her bütçenin görüşülmesi sırasında açıklarlar,
gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı önerilerde bulunamazlar.
Genel Kurulda kamu idare bütçeleri ile değişiklik önergeleri, üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın
okunur ve oylanır.
Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek,
harcanabilecek tutarın sınırını gösterir.
Harcanabilecek tutarın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle aşılabileceğine dair bütçe kanununa hüküm konulamaz.
Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişiklik teklifleri ile
carî ve izleyen yılların bütçelerine malî yük getiren tekliflerde,
öngörülen giderleri karşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi zorunludur.
Merkezî yönetim kesinhesap kanunu teklifi,
ilgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak
en geç altı ay sonra
Cumhurbaşkanı tarafından
Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Sayıştay genel uygunluk bildirimini,
ilişkin olduğu kesinhesap kanun teklifinin verilmesinden başlayarak
en geç yetmişbeş gün içinde
Meclise sunar.
Kesinhesap kanunu teklifi ve genel uygunluk bildiriminin
Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmiş olması,
ilgili yıla ait Sayıştayca sonuçlandırılamamış denetim ve hesap yargılamasını önlemez
ve bunların karara bağlandığı anlamına gelmez.
Kesinhesap kanunu teklifi, yeni yıl bütçe kanunu teklifiyle birlikte görüşülür
ve karara bağlanır.”
BÜTÇE HAZIRLAMA YETKİSİ MECLİSTEN ALINIYOR
Madde 15.
Bütçenin Hazırlanması
Bütçe hazırlama hakkı cumhurbaşkanlığına veriliyor.
Bütçe tek maddede (madde 161)
düzenlenmiş ,hükümetin yerini cumhurbaşkanı almıştır.
Bütçe ve kesinhesapla ilgili ayrıntıları düzenleyen
madde 161-162-163
yürürlükten kaldırılmıştır.
Devletin tüm mali yönetimi ,
ülke kaynaklarının yıllık planlaması ve kullanılması
artık hükümetsiz cumhurbaşkanına aittir.
MALİ VE EKONOMİK HÜKÜMLER
BİRİNCİ BÖLÜM
MALİ HÜKÜMLER
I.Bütçe
A.Bütçenin Hazırlanması ve Uygulanması
Mevcut Madde 161.
Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişiliklerinin
harcamaları,yıllık bütçelerle yapılır.
(Değişik :29.10.2005-5428/3md.)
Mali yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması
ve kontrolü kanunla düzenlenir.
Kanun ,
kalkınma planları ile ilgili yatırımlar ve ya bir yıldan fazla sürecek
iş ve hizmetler için
özel süre ve usüller koyabilir.
Bütçe kanununa,
bütçe ile ilgili hükümler dışında hiç bir hüküm konulamaz.
Mevcut Madde 162.
(Değişik: 29.10.2005-5428/4md.)
Bakanlar kurulu ,
merkezi yönetim bütçe tasarısı ile
milli bütçe tahminlerini gösteren raporu ,
mali yıl başından en az yetmiş beş gün önce
TBMM'ne sunar.
Bütçe tasarıları ve rapor ,kırk üyeden kurulu Bütçe komisyonunda incelenir.
Bu komisyonun kuruluşunda ,iktidar mensubuna
ve ya gruplarına en az yirmi beş üye
verilmek şartı ile siyasi parti gruplarının
ve bağımsızların oranına göre temsili
göz önünde tutulur.
Bütçe komisyonunun elli beş gün içinde kabul edeceği metin
TBMM'inde görüşülür ve mali yıl başına kadar karara bağlanır.
(Değişik :29.10.2005-5428/4md.)
TBMM üyeleri ,genel kurulda ,kamu idare bütçeleri hakkında
düşüncelerini ,
her bütçenin tümü üzerinde görüşmeler sırasında açıklar ,
bölümler ve değişiklik önergeleri üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın
okunur ve onaylanır.
TBMM üyeleri ,bütçe kanunu tasarılarının
genel kurulda görüşülmesi sırasında ,gider arttırıcı ve ya geliri azaltıcı
önerilerde bulunamazlar.
Mevcut Madde 163.
(Değişik :29.10.2005-5428/5md.)
merkezi yönetim bütçesiyle verilen ödenek ,
harcanabilecek miktarın sınırını gösterir.
Harcanabilecek miktar sınırının
bakanlar kurulu kararıyla aşılabileceğine dair
bütçelere hüküm konulamaz.
Bakanlar kuruluna kanun hükmünde kararname ile
bütçede değişiklik yapma yetkisi verilemez.
Cari yıl bütçesindeki ödenek artışını
öngören değişiklik tasarılarında
ve cari ve ileriki yıl bütçelerine mali yük getirecek nitelikteki
kanun ,tasarı ve tekliflerinde ,
belirtilen giderleri karşılayabilecek mali kaynak gösterilmesi zorunludur.
Mevcut Madde 164.
Kesinhesap kanunu tasarıları ,
kanunda daha kısa bir süre
kabul edilmemiş ise ilgili oldukları mali yılın sonundan başlayarak ,
en geç yedi ay sonra ,
bakanlar kurulunca TBMM'ne sunulur.
Sayıştay ,genel uygunluk bildirimini ,
ilişkin olduğu kesinhesap kanununu
tasarının verilmesinden başlayarak en geç yetmiş beş gün içinde
TBMM'ine sunar.
Kesinhesap kanunu tasarısı ,
yeni yıl bütçe kanunu uygulamasıyla birlikte
bütçe komisyonu gündemine alınır.
Bütçe komisyonu ,bütçe kanunu tasarısıyla
kesinhesap kanunu tasarısını genel kurula birlikte sunar .
Genel kurul ,kesinhesap kanunu tasarısını yeni yıl bütçe kanunu
tasarısıyla beraber görüşerek karara bağlar.
Kesinhesap kanunu tasarısı ve genel uygunluk bildiriminin
TBMM'ine verilmiş olması ,
ilgili yıla ait sayıştayca
sonuçlandırılmamış denetim
ve hesap yargılamasını önlemez
ve bunların karara bağlandığı anlamına gelmez.
Mevcut Madde 165.
Sermayenin yarısından fazlası doğrudan doğruya
ve ya
dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklarının
TBMM'ince denetlenmesi esasları
kanunla düzenlenir.
